Bitlis Hizan İlçe Merkezi – Detaylı Rehber

Genel Bakış

Hizan, Bitlis ilinin güneyinde, Van Gölü’nün güneybatısında yer alan, 1936 yılında ilçe statüsü kazanmış tarihi bir yerleşim merkezidir . İlçe, sarp dağlık arazisi, zengin tarihi geçmişi ve geleneksel taş mimarisiyle öne çıkar . Yerel halk arasında eski adıyla “Karasu” olarak da bilinen Hizan, Bitlis il merkezine yaklaşık 60 km uzaklıktadır .

Nerede?

Hizan, Bitlis il merkezine yaklaşık 52-60 kilometre uzaklıkta, ilin güneyinde, Van Gölü’nün güneybatı kıyısına yakın bir bölgede konumlanmıştır . İlçe sınırları:

Kuzeyinde: Bitlis merkez ilçe
Doğusunda: Van’ın Bahçesaray ve Gevaş ilçeleri
Güneyinde: Siirt’in Şirvan ve Pervari ilçeleri
Batısında: Bitlis’in Mutki ilçesi

Coğrafi Özellikler:

Yüzölçümü: 969 km²
Rakım: 1.491-1.550 metre
Arazi Yapısı: Topraklarının yaklaşık %90'ı dağlıktır
İklim: Tipik karasal iklim; yazları sıcak (ortalama 25°C), kışları soğuk (ortalama -15°C)

Posta kodu: 13600
Alan kodu: 0434
Plaka kodu: 13

Ulaşım:

Karayolu: Bitlis üzerinden Tatvan istikametine ilerleyerek ilçeye ulaşım sağlanabilir. En yakın havaalanı Bitlis’e 90 km uzaklıkta bulunan Muş Havalimanı’dır.
Toplu Taşıma: Bitlis ve Tatvan’dan ilçeye sınırlı otobüs seferleri bulunmaktadır.
Özel Araç: Bitlis’ten yaklaşık 1-1.5 saatlik bir yolculukla ulaşılabilir.

Nüfus

Hizan’ın nüfusu son yıllarda istikrarlı bir seyir izlemektedir. 2020 yılı verilerine göre ilçe nüfusu 33.345 kişidir.

Yıl	Toplam Nüfus	Şehir	Kır
1990	43.790	4.798	38.992
2000	42.953	11.067	31.886
2010	40.526	10.045	30.481
2015	35.765	11.655	24.110
2020	33.345	12.114	21.231

Kaynak: TÜİK – Wikiwand verileri

Not: Hizan, 1929 yılında ilçe statüsünü kaybedip bucak haline getirilmiş, 1936 yılında tekrar ilçe statüsü kazanmıştır . Bu nedenle bazı dönemlerde nüfus verilerinde kesintiler bulunmaktadır.

Tarihi

Hizan’ın tarihi, M.Ö. 2000 yıllarına, Anadolu Hititleri’ne kadar uzanmaktadır.

Antik Dönem

M.Ö. 1400 (Asurlular): Hizan’ın Gayda Köyü’ne bağlı Kayalar mezrasındaki sur, han ve hamam kalıntıları, ilçenin ilk olarak Asurlular tarafından kurulduğunu göstermektedir.
M.Ö. 1000 (Urartular): M.Ö. 1000 yıllarından sonra bölge, Urartuların egemenliğine girmiştir .
Daha sonra sırasıyla Pers, Makedonya, Part, Roma ve Bizans devletlerinin egemenliğinde kalmıştır.

İslam ve Selçuklu Dönemi

7. Yüzyıl: Hizan ve çevresi, dört asır boyunca Arapların (Abbasiler ve Emeviler) egemenliğinde kalmıştır.
Malazgirt Zaferi (1071): Selçuklu Beyliklerinden Dilmaçoğulları, Hizan ve çevresine yerleşmiş, merkezleri Nevs-i Hizan (Kayalar) olmuştur .
13. Yüzyıl: Hizan, Eyyubiler, Selçuklular ve Moğollar arasında adeta bir savaş alanı haline gelmiştir.
Hizan Kalesi: Hizan Kalesi’nin banisinin, Hülagu’nun danışmanlarından Hoca Nasıreddin olduğu tahmin edilmektedir.

Osmanlı Dönemi

1514 (Çaldıran Seferi): Yavuz Sultan Selim’in Çaldıran Seferi sonucu Hizan, Osmanlı Devleti’nin egemenliğine girmiştir . İdris-i Bitlisî’nin gayretleriyle Hizan ve çevresindeki beyler, Osmanlı Devleti’ne bağlanmayı kabul etmişlerdir.
Yerel Beylik: Hizan, Osmanlı’ya bağlandıktan sonra yerel beyler tarafından yüzyıllarca bir “hükümet” olarak yönetilmeye devam etmiştir. Mir Şerafettin döneminde Serin Tepede 336 odalı bir köşk inşa edilmiştir .
Rus İşgali (1913): I. Dünya Savaşı sırasında Hizan, Rus işgaline uğramış ve Ermeni çetelerinin saldırılarına maruz kalmıştır. Bu dönemde halk, Şirvan ve çevresine göç etmek zorunda kalmıştır.

Cumhuriyet Dönemi ve İlçe Oluşu

1919: Hizan, ilçe yapılarak Bitlis iline bağlanmıştır .
1929: Bucak haline getirilmiştir .
1936 (16 Mart): 2881 sayılı kanunla tekrar ilçe yapılarak Bitlis iline bağlanmıştır .

Hizan’da Gezilecek Yerler

🏛️ Tarihi ve Kültürel Miras

Hizan Kalesi: İlçe merkezinde yer alan tarihi kale, bölgenin en önemli simge yapılarındandır. Şehrin yüksek bir noktasında konumlanan kaleden, çevredeki dağlık arazi ve yerleşim manzarası izlenebilir.
Geleneksel Taş Evler: Hizan’a bağlı köylerde, 300 yıllık geçmişe sahip 2-3 katlı taş ve ahşap yapılar bölgenin mimari mirasını oluşturur. Yığma taş tekniğiyle inşa edilen bu evler, işlemeli ahşap kapılar ve dar taş sokaklarla bütünleşir. Bu tarihi yapılar, son yıllarda yerli ve yabancı turistlerin ilgisini çekmektedir.
Koç Başlı Mezar Taşları: Hizan çevresinde, Akkoyunlular dönemine dayanan koç başlı mezar taşları bulunmaktadır. Bu mezar taşları, Türkmen kültürünün yüzyıllardır süregelen izlerini taşır.
Eski Kilise ve Manastır Kalıntıları: 1892 yılına ait Bitlis Vilayet Salnamesi’ne göre Hizan’da 7 kilise ve manastır bulunmaktaydı. Yemişli Mahallesi’ndeki Gökçimen Manastırı, XI. yüzyılın başlarına tarihlenen önemli bir yapıdır.

🌿 Doğal Güzellikler

Kert Dağları: İlçe, Munzur Dağları’nın uzantısı olan Kert Dağları üzerine kurulmuştur. Dağlık ve engebeli arazi, doğa yürüyüşleri ve fotoğrafçılık için uygun alanlar sunar.
Pülümür Çayı ve Peri Çayı: İlçenin başlıca akarsularıdır. Pülümür Çayı batıda, Peri Çayı ise güneydoğuda sınır oluşturur.

Yeme-İçme

Hizan’da yöresel lezzetler arasında Bitlis mutfağının zengin hamur işleri ve et yemekleri öne çıkar. İlçe merkezinde küçük lokantalar ve kıraathaneler hizmet vermektedir. Daha kapsamlı yeme-içme seçenekleri için Bitlis veya Tatvan merkez tercih edilebilir.

Konaklama

Hizan’da konaklama seçenekleri sınırlıdır. İlçe merkezinde küçük pansiyonlar ve misafirhaneler bulunabilir. Daha kapsamlı konaklama için Bitlis, Tatvan veya Muş merkez tercih edilebilir.

Avantajları ve Dezavantajları

Avantajları:

300 yıllık taş evlerle korunmuş geleneksel mimari miras
Sarp dağlık arazisi ve doğal güzellikler
1936’dan beri ilçe statüsünde köklü idari yapı
Zengin tarihi geçmiş (Asurlar, Urartular, Selçuklular, Osmanlı)
Bitlis il merkezine 52-60 km yakınlık
Hizan Kalesi gibi tarihi simge yapılar

Dezavantajları:

Kış aylarında yoğun kar yağışı ve sert soğuklar
Turizm ve konaklama altyapısının yeterince gelişmemiş olması
Kırsal kesimde ulaşım ve altyapı hizmetlerinin sınırlı olması
Nüfusun sürekli azalması ve göç vermesi

Özet Bilgiler

Özellik	Bilgi
Adı	Hizan (eski adı: Karasu)
İlçe Statüsü	1919-1929, 1936’dan beri
Rakım	1.491-1.550 m
Yüzölçümü	969 km²
Nüfus (2020)	33.345
Posta Kodu	13600
Alan Kodu	0434
Plaka Kodu	13
Uzaklık	Bitlis’e 52-60 km
Öne Çıkanlar	Hizan Kalesi, 300 yıllık taş evler, Hizan’ın geleneksel mimarisi, Kert Dağları
Ulaşım	Karayolu